I. Về Chuỗi khối Blockchain
1. Khái niệm
Chuyển đổi số theo công nghệ Blockchain là một trong những xu hướng phát triển đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng kinh doanh và công nghệ. Blockchain là một công nghệ phân tán, được sử dụng để tạo ra các giao dịch an toàn, minh bạch và không thể sửa đổi. Sự phát triển của công nghệ blockchain đã mở ra một thế giới mới của các ứng dụng kinh doanh, cung cấp cho các tổ chức và cá nhân các cơ hội để thực hiện chuyển đổi số một cách nhanh chóng và hiệu quả. Blockchain được xem là công nghệ của tương lai, các tập đoàn lớn trên thế giới như IBM, Citi Bank, JP Morgan,… cũng đặt niềm tin lớn vào Công nghệ này.
Hiểu theo ngữ nghĩa của từng từ thì Block nghĩa là “khối”, chain nghĩa là “chuỗi”. Chuỗi khối Blockchain là một loại cơ sở dữ liệu, thông tin được lưu trữ trong các khối và liên kết với nhau. Thông tin trong khối, các liên kết sẽ được mã hóa đồng thời có thể mở rộng theo thời gian. Mỗi khi một thông tin hoặc giao dịch mới xảy ra, thông tin cũ sẽ không bị mất đi mà thay vào đó, thông tin mới sẽ được lưu vào một khối mới và lần lượt được nối vào khối cũ để tạo thành một chuỗi mới. Có thể ví chuỗi khối Blockchain như một cuốn sổ cái ghi lại toàn bộ dữ liệu trong hệ thống. Blockchain khác với các dữ liệu thông thường ở cấu trúc lưu trữ dữ liệu. Blockchain sẽ thu thập thông tin dữ liệu và nhóm chúng thành các khối chứa tập hợp nhiều thông tin.
Trải qua nhiều giai đoạn phát triển, tới thời điểm hiện tại, Blockchain đã có 04 phiên bản khác nhau, bao gồm:
- Blockchain 1.0: Dùng cho các thuật toán về tiền tệ (ví blockchain).
Công nghệ này hỗ trợ mọi giao dịch liên quan đến chuyển đổi tiền tệ, kiều hối và tạo lập hệ thống thanh toán kỹ thuật số trong phạm vi tiền điện tử bằng cách sử dụng các thuật toán về tiền tệ.
- Blockchain 2.0: Dùng trong ngành tài chính và ngân hàng.
Công nghệ này được ứng dụng và xử lý các tài sản của ngành Tài chính – Ngân hàng. Các tài sản bao gồm cổ phiếu, chi phiếu, nợ, quyền sở hữu và bất kỳ điều gì có liên quan đến thỏa thuận hay hợp đồng một cách minh bạch, rõ ràng nhất.
- Blockchain 3.0: Kế thừa ưu điểm của tất cả phiên bản Blockchain trước đó đồng thời có thể tích hợp được trong nhiều ngành nghề.
Công nghệ Blockchain được mở rộng và hội nhập vào đa lĩnh vực trong đời sống như y tế, giáo dục, chính phủ hay nghệ thuật.
- Blockchain 4.0: Doanh nghiệp và ứng dụng giao dịch
Đây là công nghệ mới nhất, được tạo ra để tối ưu hoá ưu điểm và khắc phục nhược điểm của các công nghệ trước. Công nghệ này nhắm đến các doanh nghiệp với mục đích tạo ra các ứng dụng giao dịch nhanh chóng và hoàn thiện hơn.
2. Những đặc điểm chính nổi bật của công nghệ chuỗi khối Blockchain
Chuỗi khối Blockchain ra đời để giải quyết những hạn chế, rủi ro phát sinh của hệ thống giao dịch thông thường nhờ có những đặc điểm nổi bật sau:
- Phân quyền: Blockchain hoạt động độc lập theo các thuật toán máy tính và hoàn toàn không chịu sự kiểm soát của bất kỳ tổ chức nào. Do đó, Blockchain tránh được rủi ro từ các bên thứ ba.
- Phân tán: Các khối chứa cùng một dữ liệu, nhưng được phân tán ở nhiều nơi khác nhau. Vì vậy, nếu một nơi nào đó bị mất hoặc bị hỏng, dữ liệu vẫn nằm trên Blockchain.
- Bất biến: Một khi dữ liệu được ghi vào khối của chuỗi khối, nó không thể bị thay đổi hoặc sửa đổi do các đặc điểm của thuật toán đồng thuận và mã hash. Các dữ liệu được lưu trữ mãi mãi.
- Bảo mật: Chỉ người nắm giữ khóa riêng tư (private key) mới có thể truy cập vào dữ liệu bên trong Blockchain và truy xuất dữ liệu đó.
- Minh bạch: Các giao dịch trong chuỗi khối được ghi lại và mọi người đều có thể xem các giao dịch này. Dựa vào đó, có thể kiểm tra và truy xuất lịch sử giao dịch. Mọi người thậm chí có thể được phân quyền để cho phép người khác truy cập một phần thông tin trên Blockchain.
- Tích hợp hợp đồng thông minh: Hợp đồng thông minh là các kỹ thuật số được tạo bởi một đoạn code if-this-then-that (IFTTT) trong hệ thống công nghệ. Hợp đồng này cho phép blockchain tự thực thi mọi thứ mà không cần bên thứ ba tham gia vào hệ thống. Các điều khoản được viết trong hợp đồng thông minh, nó được thực thi khi các điều kiện trước đó được đáp ứng và không ai có thể ngăn chặn hoặc hủy bỏ nó.
- Không thể phá hủy hoặc làm giả: Về lý thuyết, chỉ có máy tính lượng tử mới có thể can thiệp và giải mã blockchain. Blockchain có thể bị phá hủy hoàn toàn khi không còn Internet trên thế giới, nhưng tất nhiên điều này là không thể xảy ra.
3. Hoạt động của chuỗi khối Blockchain được diễn ra như sau:
- Đầu tiên, thông tin giao dịch sẽ được ghi lại trên hệ thống để tạo bản ghi hồ sơ. Sau đó, các máy tính trong hệ thống (được gọi là Node) xác minh xem bản ghi của bạn có hợp lệ hay không theo thuật toán đồng thuận trên Blockchain.
- Tiếp theo, các bản ghi đã được xác minh có giá trị của bạn và một loạt các bản ghi đã được xác minh từ các nhà giao dịch khác sẽ được nhóm lại thành một khối.
- Cuối cùng, khối (Block) mới được tạo được sẽ kết nối khối trước đó bằng cách kết nối Previuos Hash của khối được thêm vào và kết quả là tạo thành một chuỗi khối Blockchain.
Nếu kẻ trộm đột nhập muốn thay đổi bất kỳ thông tin nào trong chuỗi khối Blockchain, chúng phải thay đổi toàn bộ thông tin của khối và chuỗi. Điều đó gần như là bất khả thi và chỉ cần thay đổi nhỏ cũng khiến chúng ta phát hiện ra lỗ hổng. Vì vậy, chuỗi khối Blockchain gần như an toàn tuyệt đối.
II. Web 3.0- Internet phi tập trung- Công nghệ cơ bản nền kinh tế số
Web 3.0 là một thuật ngữ chỉ các công nghệ mới mà cho phép ứng dụng web truy cập trực tiếp vào blockchain. Về cơ bản, Web 3.0 được sử dụng để mô tả một hệ sinh thái web mới, trong đó các ứng dụng có thể truy cập trực tiếp vào blockchain để thực hiện các giao dịch và trao đổi các tài sản. Sự kết hợp giữa blockchain và web3 cho phép các ứng dụng trên mạng truy cập trực tiếp vào các thông tin liên quan đến tiền điện tử và các tài sản khác trên blockchain một cách dễ dàng và nhanh chóng. Điều này giúp đảm bảo tính minh bạch và công bằng cho các giao dịch trên mạng, đồng thời giảm thiểu sự phụ thuộc vào các trung tâm quản lý truyền thống. Web 3.0 đánh dấu một sự thay đổi cơ bản trong cách các nhà phát triển tạo trang web, nhưng quan trọng hơn là cách mọi người tương tác với các trang web đó. Mô hình tương tác này giúp cuộc sống trực tuyến của mọi người trở nên dễ dàng và trực quan hơn vì các ứng dụng thông minh hơn với chức năng tìm kiếm tốt hơn cung cấp cho người dùng chính xác những gì họ đang tìm kiếm. Web 3.0 có thể được ví như một trợ lý trí tuệ nhân tạo hiểu người dùng của nó và cá nhân hóa mọi thứ.
Các phiên bản phát triển của Web 3.0:
- Web 1.0: Internet ban đầu được dựa trên phiên bản gọi là Web 1.0. Thuật ngữ này được sáng tạo vào năm 1999 bởi tác giả và nhà thiết kế web Darcy DiNucci, một chuyên viên tư vấn về thiết kế hệ thống thông tin để phân biệt giữa Web 1.0 và Web 2.0 Vào đầu những năm 1990, các trang web được xây dựng bằng các trang web tĩnh - văn bản và các trang web được liên kết với nhau để và được dùng để làm cổng thông tin như một thư viện, người dùng chỉ có thể đọc dữ liệu, không thể trao đổi trực tiếp với nhà xuất bản thông tin.
- Web 2.0: Vào cuối thập niên 1990, khi Internet bắt đầu được thay đổi để trở nên tương tác hơn, khái niệm web 2.0 ra đời. Với Web 2.0, người dùng có thể tương tác với các trang web bằng cách sử dụng các cơ sở dữ liệu, thao tác xử lý phía máy chủ, các biểu mẫu và phương tiện truyền thông xã hội. Điều này đã đem đến sự thay đổi từ mạng tĩnh sang mạng năng động hơn. Web 2.0 chú ý nhiều hơn đến các nội dung do người dùng tạo ra và khả năng tương tác giữa các trang web và ứng dụng. Web 2.0 khuyến khích sự tham gia của người dùng, thay vì việc họ chỉ là khán giả để đọc và xem. Vào giữa những năm 2000, hầu hết các trang web đã thực hiện chuyển đổi sang Web 2.0.
- Web 3.0: Sự phát triển nhanh chóng của Internet khiến các trang mạng trở nên thông minh so với phiên bản của chúng lúc trước. Đầu tiên, dữ liệu được trình bày dưới dạng tĩnh cho người dùng. Sau đó, người dùng có thể tương tác với dữ liệu đó một cách linh hoạt. Và các thuật toán sẽ sử dụng tất cả dữ liệu đó để cải thiện trải nghiệm người dùng và làm cho trang mạng trở nên cá nhân hóa và quen thuộc hơn.
Thuật ngữ Web 3.0 lần đầu được phát triển vào năm 2006, bởi nhà báo John Markoff của The New York Times. Ông nhấn mạnh đây là một cuộc cách mạng mới của lịch sử web, là thế hệ web thứ 3, và bao gồm những cải tiến và thực hiện cụ thể.
Hiện tại, nhiều ứng dụng chỉ được chạy trên một hệ điều hành. Web 3.0 có thể khiến các ứng dụng không cần phụ thuộc vào thiết bị hơn, nghĩa là chúng sẽ có thể chạy trên nhiều loại phần cứng và phần mềm khác nhau mà không tốn thêm chi phí phát triển. Web 3.0 cũng làm cho Internet trở nên cởi mở và phi tập trung hơn. Ngày nay, người dùng phải dựa vào các nhà cung cấp mạng và mạng di động và các nhà cung cấp này có thể dõi thông tin đi qua hệ thống của họ. Với sự ra đời của các công nghệ sổ cái phân tán, điều đó sẽ sớm thay đổi và người dùng có thể lấy lại quyền sở hữu dữ liệu của họ.
III. Một số ứng dụng của Blockchain và Web 3.0
Blockchain và Web 3.0 có rất nhiều ứng dụng tiềm năng, từ tiền điện tử đến các ứng dụng DeFi (decentralized finance), các thị trường phi tập trung (decentralized marketplaces), các trò chơi blockchain, v.v. Những ứng dụng này đang tạo ra sự cạnh tranh cho các nền tảng truyền thống và mang lại lợi ích cho người dùng bằng cách cung cấp tính phân quyền và tính minh bạch cao hơn. Tầm quan trọng của Blockchain và Web 3.0 không chỉ nằm ở việc tạo ra các ứng dụng mới, mà còn ở việc cải thiện các quy trình và hoạt động hiện có. Sau đây liệt kê một số ứng dụng quan trọng đang được phát triển với tốc độ chưa từng thấy của Blockchain và Web 3.0 trong thời gian gần đây trong các lĩnh vực sau:
- Một trong những ứng dụng chính của blockchain trong chuyển đổi số là việc tạo ra các đồng tiền điện tử (cryptocurrency) như Bitcoin, Ethereum, hay Ripple. Các đồng tiền này được sử dụng để thực hiện các giao dịch một cách an toàn và nhanh chóng trên toàn thế giới. Với các đồng tiền điện tử này, người dùng có thể chuyển tiền cho nhau một cách an toàn và không cần thông qua các tổ chức trung gian như ngân hàng hay các công ty thanh toán trực tuyến.
- Trong lĩnh vực tài chính: Blockchain có thể được sử dụng để xác minh các giao dịch tài chính, loại bỏ nhu cầu cho các bên trung gian và giảm thiểu thời gian và chi phí giao dịch. Ngoài ra, blockchain cũng có thể được sử dụng để lưu trữ các hợp đồng thông minh, cho phép các bên thực hiện các giao dịch trực tiếp với nhau mà không cần đến các bên trung gian.
- Ở lĩnh vực bảo hiểm, blockchain có thể giúp cải thiện tính toàn vẹn của dữ liệu và quản lý rủi ro. Các hợp đồng bảo hiểm có thể được lưu trữ trên blockchain và kích hoạt tự động khi các điều kiện được đáp ứng, đảm bảo tính minh bạch và minh bạch của các giao dịch. Ngoài ra, blockchain cũng có thể được sử dụng để quản lý các tài sản và giúp cải thiện tính hiệu quả trong việc quản lý rủi ro./.
St: Trần Quốc Định